Saturday, July 20, 2024
24.1 C
Kathmandu

नेपालमा मानव मलमूत्र व्यवस्थापन

क्रियटिभ खबर, १ साउन २०८०, काठमाण्डौं। नेपाल, सुन्दर भौगोलिक बनोट, संस्कृति र धार्मिक विविधताले भरिपूर्ण एक भूपरिवेष्टित मुलुक हो । तर यो सुन्दर देशका प्रमुख तथा ऐतिहासिक शहरहरु वातावरणीय प्रदूषणको मारमा पर्दै गएका छन् । 
जनसंख्या वृद्धिसँगै तीव्र शहरीकरणका कारण उत्पन्न यस्ता समस्याहरू मध्ये मानव मलमूत्र व्यवस्थापन मुख्य समस्या बन्दै गएको छ । 
रोग, कीटाणुहरूको मूल स्रोत मानव मलमूत्र हो । यो नै झाडापखाला, आउँ, हैजा, जुका, टाइफाइड, लगायतका रोग सर्ने र पैmलाउने मुख्य स्रोत पनि हो । मानव मलमूत्रको उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापन नहुँदा वातावरण र जनस्वास्थ्य दुवैमा प्रतिकूल असर परिरहेको छ भने सुन्दर शहरका धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रमा समेत प्रभाव पर्दै गएको छ । पब्लिक हेल्थ इन्जिनियर्स सोसाइटी, नेपालका अध्यक्ष, अनिल खनाल भन्नुहुन्छ “नेपालमा दिसाजन्य लेदो व्यवस्थापनको कुरा गर्दा हामी भर्खर प्रारम्भिक अवस्थामा छौ । यसको सङ्कलन, ढुवानी, प्रशोधन, विसर्जन र यसको जीवनचक्रलाई हेरेर व्यवस्थापन गर्न सकेनौ भने यसको प्रत्यक्ष असर जनस्वास्थ्यमा पर्छ । साथै वातावरणीय सौन्दर्यलाई पनि यसले प्रतिकुल असर पर्ने हुँदा हाम्रो पर्यटन लगायतका धेरै क्षेत्रहरूमा पनि यसले प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष असरहरू परिराखेको छ ।”
शहरी क्षेत्रका अधिकांश घरहरूमा शौचालय भए पनि उचित प्रकारको सेप्टिक ट्याङ्की बनाइएको हुँदैन । पानी रसाउने गरी होल्डिङ ट्याङ्की र रिंगमात्र गाडेर पिट् बनाइएको हुन्छ भने सेप्टिक ट्याङ्की भए पनि चाँडै नभरीयोस भनी पानीलाई रसाउन दिएको पाइन्छ । यसरी रसाएको पानी नजिकै रहेको इनार वा टोलमा रहेको भूमिगत पानीमा मिसिन्छ, र त्यहीँ दिसा र कीटाणु मिसिएको श्रोतको दूषित पानीले नै रोग जन्य महामारी फैलाइरहेको हुन्छ । खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागका सिनियर इन्जिनियर प्रभात श्रेष्ठ “ हाम्रो ग्रामीण क्षेत्रहरू मानव मलमूत्र व्यवस्थापन गर्दा खानेपानीका मूलहरूबाट टाढा, पानी नरसाउने गरी गरिएको हुन्छ । जहाँ एक खाल्डो भरिएपछि अर्को खाल्डो बनाई ग्रामीण प्रविधि अनुसार प्रयोग गरिन्छ । जहाँ ष्mउचयखभम कबलष्तबतष्यल भएको छ १०.७ प्रतिशत जति कभधभचक अयललभअतष्यल प्रणाली जोडिएको छ तर तिनीहरू प्रशोधन केन्द्रमा ( ाबभअब िकगिमनभ तचभबतmभलत उबिलत ) नपुगेको पनि हुन सक्छ । अहिले हाम्रो तथ्याङ्क हेर्ने हो भने, उयउगबितष्यल को २.१ एभचअभलतबनभ मात्रै प्रशोधन भएको छ । त्यसैले गर्दा अभैm प्रशोधन केन्द्रहरू बनाउन बाँकी छ । तर प्रशोधन केन्द्र बनाउन पनि ठुलो अयकत लाग्ने भएकाले कजयचत विकल्प कगिमनभ हरु मात्रै प्रशोधन गर्न सकियो भने पनि धेरै राम्रो हुन्छ । घरहरूमा सेप्टिक टयांकी छिटो छिटो भरिएर सफा गरिराख्नुपर्ने हुन्छ । त्यो कहाँ गएर सफा गर्ने, त्यस्ता प्रशोधन केन्द्रहरू नभएकाले गाह्रो भएको छ । यस कारण हामीले अहिले केही भए पनि ँबभअब िकगिमनभ तचभबतmभलत उबिलत बनाइ रहेका छौं ।”
अहिले नेपालका धेरै स्थानहरू खुला दिशामुक्त घोषण भैसकेका छन् । यस अभियानलाई दिगो रूप दिँदै सरसफाइका अन्य सुविधाहरूको निर्माण तथा प्रभावकारी सञ्चालन गरी सफा र स्वच्छता कायम गर्न सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको साझेदारीमा यसको निरन्तरताका लागि प्रभावकारी क्रियाकलापहरूको कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ । मानव मलमूत्रको सुरक्षित बिर्सजनका लागि धेरै अभियानहरू सञ्चालन भएता पनि उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापन हुन सकिरहेको छैन । यसका लागि व्यक्ति, परिवार, स्थानीय तह र समग्रमा सबैको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैले आउनुहोस् मानव मलमूत्रको उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापनका लागि अगाडी बढौँ । सरसफाइका सुविधाहरूको निर्माणसँगै प्रभावकारी सञ्चालन गरी सफा र स्वच्छता कायम गर्न हातेमालो गरौँ ।

धेरै पढिएको

शिफारिस

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here