Friday, May 24, 2024
22.1 C
Kathmandu

Home Blog

जीवनको लागि स्वच्छ पानी

0

क्रियटिभ खबर, ९ चैत २०८०, काठमाण्डौं। मानव अस्तित्व, कृषि र उद्योगहरूका लागि स्वच्छ पानीको पहुँच आवश्यक छ। पानी मानव जीवनको हरेक पक्षको लागि एक महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। विश्वव्यापी जनसङ्ख्या बढ्दै जाँदा र जलवायु परिवर्तन बिग्रँदै जाँदा, जलस्रोतको संरक्षण र व्यवस्थापन झन् महत्त्वपूर्ण हुँदै गइरहेको छ।
हिमालयमा अवस्थित नेपाल, पानीले समाज र इकोसिस्टमलाई कसरी आकार दिन्छ भन्ने उदाहरण तर, नेपालले अनियमित मनसुन, हिमनदी पग्लने र अपर्याप्त पानी व्यवस्थापन पूर्वाधार जस्ता चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ। नेपालले यी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न र जल सुरक्षा र कृषि उत्पादकत्व सुधार गर्न बाँध, जलाशय र सिँचाइ प्रणाली जस्ता जल पूर्वाधारहरूमा लगानी गर्छ। पानीको गुणस्तर जोगाउन र वन फडानी कम गर्नका लागि नदी किनारमा पुनरुत्थान र जलाधार व्यवस्थापन कार्यक्रमहरू जस्ता समुदायको नेतृत्वमा संरक्षण प्रयासहरू पनि लागू भइरहेका छन्।
दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (सार्क) र हिमालयन देशहरूको सहयोग संयन्त्र जस्ता प्लेटफर्महरू मार्फत दिगो पानी व्यवस्थापन, संवाद र संयुक्त परियोजनाहरूमा संलग्न हुने क्षेत्रीय सहयोगमा नेपालले पनि भाग लिन्छ।
पानी मानव गतिविधिहरूको लागि महत्त्वपूर्ण छ र जैविक विविधता संरक्षण र इकोसिस्टम स्वास्थ्यको लागि महत्त्वपूर्ण छ। बाघ र एक सिङे गैँडा जस्ता दुर्लभ प्रजातिहरू सहित नेपालको समृद्ध जैविक विविधता बाँच्नको लागि स्वस्थ ताजा पानीको वासस्थानमा निर्भर छ। नदीहरू, सिमसार क्षेत्रहरू र ताजा पानीको पारिस्थितिक प्रणालीहरूको संरक्षणले मानिसहरू र जीवनलाई कायम राख्ने प्राकृतिक सम्पदा दुवैको कल्याण सुनिश्चित गर्दछ।
नेपालको प्रयासले पानीको अभाव र प्रदूषणसँग जुधिरहेको विश्वमा आशा प्रदान गर्दछ र सक्रिय जल व्यवस्थापन र सामूहिक कार्यको परिवर्तनकारी शक्ति प्रदर्शन गर्दछ। राष्ट्रहरूले दिगो विकास लक्ष्यहरू हासिल गर्न प्रयास गर्दा जल संरक्षण र स्वच्छ पानीमा समान पहुँचलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। आखिर, पानी एक धागो हो जसले हामी सबैलाई जीवनको जटिल जालमा बाँध्छ।

आज २६ औँ भूकम्प सुरक्षा दिवस

0

क्रियटिभ खबर, २ माघ २०८०, काठमाण्डौं। स्थानीय स्रोत र प्रविधिको समेत प्रयोग गरौँ, भूकम्प थेग्ने संरचना बनाऔँ भन्ने मूल नाराका साथ आज माघ २ गते २६ औँ भूकम्प सुरक्षा दिवसका अवसरमा विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरूको आयोजना भइरहेको छ ।
२६ औँ भूकम्प सुरक्षा दिवस २०८० मूल समारोहको कार्यक्रम यस वर्ष चन्द्रागिरि नगरपालिकामा भइरहेको छ भने प्रदेश र पालिका स्तरमा पनि विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजन भइरहेको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले जनाएको छ ।

के हो कोप (COP) ?

0

क्रियटिभ खबर, २२ पुस २०८०, काठमाण्डौं। जलवायु परिवर्तनको प्रमुख मुद्दासँग लड्न विश्वभरका राष्ट्रहरू नियमित रूपमा दलहरूको सम्मेलन (COP) भेला हुन्छन्। जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय फ्रेम वर्क कन्भेन्सन (UNFCCC) अन्तर्गत स्थापित वार्षिक बैठकहरूको यो शृङ्खलाले तापक्रम बढ्दै गएको ग्रहबाट उत्पन्न चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्नका लागि देशहरूका लागि छलफल र सहकार्य गर्न महत्त्वपूर्ण मञ्चको रूपमा काम गर्दछ।
यसको मूलमा, COP ले जलवायु परिवर्तनका प्रभावहरूलाई कम गर्ने नीति र सम्झौताहरू अपनाउन प्रोत्साहन गर्दै दिगो समाधानहरूको खोजीमा राष्ट्रहरूलाई एकताबद्ध गर्ने लक्ष्य राख्छ। सम्मेलनहरूले वार्ता, ज्ञान-साझेदारी, र हरित गृह ग्यास उत्सर्जन कम गर्न र वातावरण संरक्षण प्रवर्द्धन गर्न प्रतिबद्धताहरूको स्थापनाको लागि एक फोरम प्रदान गर्दछ।
हामीले भर्खरैको COP भेलालाई चिन्ह लगाउँदा, यी विश्वव्यापी प्रयासहरूको निरन्तर महत्त्वलाई पहिचान गर्न आवश्यक छ। COP ले हाम्रो ग्रहको लागि स्वस्थ, थप दिगो भविष्य सुरक्षित गर्ने उद्देश्य राखेको अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु कार्यको मार्गलाई आकार दिन, सहयोग र ड्राइभिङ पहलहरूलाई बढावा दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस २०२३

0

क्रियटिभ खबर, २६ असोज २०८०, काठमाण्डौं। अक्टोबर १३ मा, विश्व समुदायले विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस मनाउँछ, विपद्को जोखिम मानव निर्मित हो भनी विश्वलाई सम्झाउँदै विपद् जोखिम र जीवन, जीविकोपार्जन र स्वास्थ्यमा हुने असरलाई कम गर्ने उद्देश्यका साथ हरेक वर्ष यो दिवस मनाइन्छ ।
उत्थानशील भविष्यका लागि असमानता विरुद्धको लडाइँ भन्ने नाराका साथ नेपालमा पनि यस वर्षको विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवसका अवसरमा विभिन्न कार्यक्रमहरूको आयोजना भएका छन् ।
विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस सन् १९८९ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाले जोखिम–चेतना र विपद् न्यूनीकरणको विश्वव्यापी संस्कृति प्रवर्द्धन गर्न एक दिनको लागि आह्वान गरेपछि सुरु भएका हो । हरेक अक्टोबर १३ मा मनाइने यस दिवसमा विश्वभरका मानिसहरू र समुदायहरूले कसरी विपद्को जोखिमलाई कम गर्दै छन् र उनीहरूले सामना गर्ने जोखिमलाई कम गर्नुको महत्वका बारेमा चेतना जगाउँदै छन् भनेर मनाइन्छ ।
सन् २०१५ मा जापानको सेन्डाईमा भएको विपद् जोखिम न्यूनीकरणसम्बन्धी तेस्रो संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विश्व सम्मेलनमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई विपद्ले स्थानीय तहमा ज्यान गुमाउने र ठुलो सामाजिक तथा आर्थिक उथलपुथल हुने सम्भावना भएको कुरा सम्झाएको थियो । अचानक सुरु हुने विपद्हरूले प्रत्येक वर्ष लाखौँ मानिसहरूलाई विस्थापित गर्दछ विपद्हरू, जसमध्ये जलवायु परिवर्तनले धेरैजसो जोखिम बढाएको छ । स्थानीय तहमा पनि तत्काल क्षमता अभिवृद्धि गर्न जरुरी छ । 
यस वर्षको नारा: उत्थानशील भविष्यका लागि असमानता विरुद्धको लडाइँ !
गरिबी, असमानता र भेदभाव बढ्दो विपद् जोखिमका कारण र परिणाम हुन् । असमानताले ती अवस्थाहरू सिर्जना गर्दछ जसले मानिसहरूलाई प्रकोपको सामना गर्न र जोखिममा पार्ने गर्दछ । विपद्हरूले पनि असमानता, गरिबी र सबैभन्दा जोखिममा रहेका मानिसहरूलाई असर गर्छ, जसले गर्दा असमानता बढ्दै गएको छ । विपद्को जोखिम कम गर्न यी आयामहरूलाई सम्बोधन गर्न आवश्यक छ । स्रोतः genevaenvironmentnetwork&https://iddrr.undrr.org

पूर्व कार्य अर्थात् Anticipatory Action के हो ?

0
Set of weather icons illustration

क्रियटिभ खबर, १४ असोज २०८०, काठमाण्डौं। भोलि अत्यधिक वर्षा भएर बाढी आई तपाइको घरमा विनाश निम्त्याउन सक्छ, वा पाँच दिन पछि ठुलो हुरीबतास आउन सक्छ, वा यो महिनापछि तपाईँसँग खानेकुराको समस्या भई भोकमरी लाग्न सक्छ भनी तपाईँले पहिले नै थाहा पाउनुभयो भने के हुन्छ ? हो यसरी वैज्ञानिक भविष्यवाणीका आधारमा गरिने तयारी नै पूर्व कार्य अर्थात् Anticipatory Action हो ।
पूर्व कार्य भन्नाले सम्भावित प्रकोपको प्रभावलाई रोक्न वा कम गर्नका लागि त्यस्ता प्रकोप हुनु अघि वा सङ्कट आइपुग्नु अगाडी नै गरिएका कार्यहरूलाई जनाउँछ । यस्ता कार्यहरू भविष्यवाणीका आधारमा गरिन्छन् ।
परम्परागत रूपमा, विपद्ले असर गरेपछि मात्रै खोज, उद्धार र राहत वितरण गर्ने प्रचलन थियो । जसका कारण विपद् पछि विवरण सङ्कलन, मूल्याङ्कन, योजनाको तयारी लगायतका काममा धेरै समय लाग्दा क्षति पनि बढ्थ्यो ।
तर यसको विपरीत आजभोलि पूर्वानुमानको प्रगतिका कारण हामीले यस्ता घटनाको भविष्यवाणी गरी पूर्व कार्य गर्न सकिने भएका कारण यसको महत्त्व बढ्दै गएको छ ।

जलवायु उत्थानशील समाज निर्माणका लागि तयार भयो राष्ट्रिय अनुकूलन योजना 

0


क्रियटिभ खबर, १ साउन २०८०, काठमाण्डौं। जलवायु परिवर्तन वर्तमान विश्वको सबैभन्दा ठुलो साझा समस्या मध्येको एक हो । यसले हरेक पल हाम्रो भविष्यको दिगोपनालाई चुनौतीपूर्ण बनाउनुका साथै हाम्रो सभ्यता र विकासका धरोहरलाई क्षति पु¥याइरहेको छ । तसर्थ, जलवायु परिवर्तन हाम्रो विकासको विरासत र सभ्यताको भविष्यका लागि सबैभन्दा ठुलो चुनौती हो ।
जलवायु परिवर्तनका नकारात्मक असरहरू विश्वका सबै भू–भाग र मुलुकहरूमा देखिएको भएता पनि अति कम विकसित तथा कमजोर आर्थिक र भौगोलिक अवस्था भएका मुलुकहरूमा यसको असर धेरै रहेको छ । प्राकृतिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक र धार्मिक विविधताले भरिपूर्ण सुन्दर देश नेपाल, जलवायु परिवर्तनका असरहरूबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित मुलुकहरू मध्यको एक हो । वैज्ञानिक अध्ययन अनुसार नेपालमा वार्षिक अधिकतम तापक्रम ०.०५६ डिग्री सेल्सियसले वृद्धि भइरहेको छ भने वर्षाको स्वरूपमा समेत परिवर्तन हुँदै गएको छ । मनसुन सुरु हुने र सकिने समयमा परिवर्तन देखिएको छ भने हिउँदमा हुने मनसुनी वर्षामा पनि कमी आएको छ ।
विश्व हरित गृह ग्यास उत्सर्जनमा नेपालको भूमिका नगण्य भएता पनि, जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष प्रभाव यहाँको अर्थतन्त्रका मुख्य आधारहरुः कृषिमा आधारित जीविकोपार्जन, पशुपालन, पानीका स्रोतहरू, पर्यापर्यटन र जनस्वाम्यमा धेरै परेको छ ।  बदलिँदो जलवायुका कारण, विपद्का घटनाहरूमा वृद्धि हुनुका साथै यसको जोखिम पनि बढेर गएको छ । जसका कारण यहाँको पारिस्थितिक प्रणालीमा असर पर्न गई समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको राष्ट्रिय लक्ष्य हासिल गर्न  समेत, चुनौती सिर्जना भएको छ । 
जलवायु जोखिम तथा संकटासन्नता न्यूनीकरण र अनुकूलनका लागि नेपालले जलवायु परिवर्तन संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय प्रारूप महासन्धि अन्तर्गतको अति कम विकसित राष्ट्रहरूका लागि प्रस्ताव गरिएको राष्ट्रिय अनुकूलन कार्यक्रम, नापा तयार गरी सन् २०१० देखि योजनाबद्ध रूपमा काम गर्न सुरु गरेको छ । साथै स्थानीय स्तरमा पनि जलवायु अनुकूलनका लागि स्थानीय अनुकूलन कार्य योजना (लापा) तयार गरी कार्यान्वयन गरिरहेको छ ।
जलवायु परिवर्तनका असरहरू दीर्घकालीन प्रकृतिका हुन्छन् । त्यसैले नापामा पहिल्याइएका जस्ता तत्कालीन कार्यहरूका साथै मध्यम तथा दीर्घकालीन अनुकूलनका उपाय र रणनीति सहित कार्य गर्न आवश्यक भएकोले सन् २०१० को क्यानकुन अनुकूलन कार्य ढाँचा र सन् २०१२ को न्याप तर्जुमा प्रारम्भिक निर्देशिका अनुसार नेपालले सन् २०१५ मा राष्ट्रिय अनुकूलन योजना (न्याप) तर्जुमा प्रक्रिया सुरु ग¥यो ।

न्याप तर्जुमा प्रक्रियालाई अहिले हरित जलवायु कोषको वित्तीय सहयोगमा राष्ट्रिय अनुकूलन योजना तर्जुमा प्रक्रियाका लागि क्षमता विकास परियोजना मार्फत नेपाल सरकारको नेतृत्वमा राष्ट्रसङ्घीय वातावरण कार्यक्रम युनेपले कार्यान्वयन गरिरहेको छ ।  
यस परियोजनाले जलवायु संवेदनशील रहेका प्रमुख क्षेत्रहरूका राष्ट्रिय नीति, रणनीति, योजना, कार्यक्रम र बजेटमा जलवायु परिवर्तन अनुकूलनलाई समायोजन गर्नका लागि सहजीकरण गर्दै, जलवायु परिवर्तन अनुकूलनलाई नेपालको विकास रणनीतिको रूपमा संस्थागत गर्नेछ । 
यस प्रक्रियाले लैङ्गिक र समावेशी सहभागिता सुनिश्चित गर्दै, सङ्घीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारहरू लगायत सबै सरोकारवालाहरूलाई सहभागी गराउँदै राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन नीति २०७६ को लक्ष्य अनुसार जलवायु उत्थानशील समाज निर्माणका लागि अनुकूलनमा अहिले सम्म गरेका कार्य अनुभवमा आधारित रहेर राष्ट्रिय अनुकूलन योजनाको तजुर्मा गर्ने छ ।
न्याप तर्जुमाका लागि नेपालले, राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन नीति २०७६ ले निर्दिष्ट गरेका विभिन्न विषयगत र अन्तर विषयगत १२ वटा क्षेत्रहरूमा, कार्य समूहको निर्माण गरी मध्यकालीन र दीर्घकालीन अनुकूलनका उपायहरू पहिल्याउनुका साथै यी क्षेत्रका विद्यमान नीति, रणनीति, कार्यक्रम र बजेटमा अनुकूलनलाई समायोजन गरिरहेको छ ।
यस प्रक्रियाले प्रादेशिक र स्थानीय तहमा पनि आवश्यक सुझावहरू सङ्कलन गर्नुका साथै जलवायु अनुकूलनलाई मुलप्रवाहीकरण गर्नका लागि प्रदेश जलवायु परिवर्तन समन्वय समिति निर्माणमा समेत सहजीकरण गरेको छ ।
जलवायु परिवर्तन अब, वातावरणीय र विज्ञानको मात्रै मुद्दा रहेन । मानव जन जीवनसँगै सामाजिक र आर्थिक मुद्रासँग जोडिएर आएको हुनाले नेपाल जस्ता राष्ट्रका लागि यो एक महत्त्वपूर्ण विकासको मुद्दा पनि हो । यस कारण नेपालले तिनै तहका सरकार र सबै सरोकारवालाहरूको सहकार्यमा अत्यावश्यक अनुकूलनका उपायहरू पहिचानसँगै मध्यम तथा दीर्घकालीन योजना तर्जुमा, कार्यान्वयन, अनुगमन र अद्यावधिक गर्ने कामलाई उच्च प्राथमिकतामा राख्नु अत्यन्त जरुरी छ । यो नै नेपालका लागि परिवर्तित जलवायुको सन्दर्भमा दिगो र समुन्नत भविष्यको प्रमुख आधार हो ।

नेपालमा मानव मलमूत्र व्यवस्थापन

0

क्रियटिभ खबर, १ साउन २०८०, काठमाण्डौं। नेपाल, सुन्दर भौगोलिक बनोट, संस्कृति र धार्मिक विविधताले भरिपूर्ण एक भूपरिवेष्टित मुलुक हो । तर यो सुन्दर देशका प्रमुख तथा ऐतिहासिक शहरहरु वातावरणीय प्रदूषणको मारमा पर्दै गएका छन् । 
जनसंख्या वृद्धिसँगै तीव्र शहरीकरणका कारण उत्पन्न यस्ता समस्याहरू मध्ये मानव मलमूत्र व्यवस्थापन मुख्य समस्या बन्दै गएको छ । 
रोग, कीटाणुहरूको मूल स्रोत मानव मलमूत्र हो । यो नै झाडापखाला, आउँ, हैजा, जुका, टाइफाइड, लगायतका रोग सर्ने र पैmलाउने मुख्य स्रोत पनि हो । मानव मलमूत्रको उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापन नहुँदा वातावरण र जनस्वास्थ्य दुवैमा प्रतिकूल असर परिरहेको छ भने सुन्दर शहरका धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रमा समेत प्रभाव पर्दै गएको छ । पब्लिक हेल्थ इन्जिनियर्स सोसाइटी, नेपालका अध्यक्ष, अनिल खनाल भन्नुहुन्छ “नेपालमा दिसाजन्य लेदो व्यवस्थापनको कुरा गर्दा हामी भर्खर प्रारम्भिक अवस्थामा छौ । यसको सङ्कलन, ढुवानी, प्रशोधन, विसर्जन र यसको जीवनचक्रलाई हेरेर व्यवस्थापन गर्न सकेनौ भने यसको प्रत्यक्ष असर जनस्वास्थ्यमा पर्छ । साथै वातावरणीय सौन्दर्यलाई पनि यसले प्रतिकुल असर पर्ने हुँदा हाम्रो पर्यटन लगायतका धेरै क्षेत्रहरूमा पनि यसले प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष असरहरू परिराखेको छ ।”
शहरी क्षेत्रका अधिकांश घरहरूमा शौचालय भए पनि उचित प्रकारको सेप्टिक ट्याङ्की बनाइएको हुँदैन । पानी रसाउने गरी होल्डिङ ट्याङ्की र रिंगमात्र गाडेर पिट् बनाइएको हुन्छ भने सेप्टिक ट्याङ्की भए पनि चाँडै नभरीयोस भनी पानीलाई रसाउन दिएको पाइन्छ । यसरी रसाएको पानी नजिकै रहेको इनार वा टोलमा रहेको भूमिगत पानीमा मिसिन्छ, र त्यहीँ दिसा र कीटाणु मिसिएको श्रोतको दूषित पानीले नै रोग जन्य महामारी फैलाइरहेको हुन्छ । खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागका सिनियर इन्जिनियर प्रभात श्रेष्ठ “ हाम्रो ग्रामीण क्षेत्रहरू मानव मलमूत्र व्यवस्थापन गर्दा खानेपानीका मूलहरूबाट टाढा, पानी नरसाउने गरी गरिएको हुन्छ । जहाँ एक खाल्डो भरिएपछि अर्को खाल्डो बनाई ग्रामीण प्रविधि अनुसार प्रयोग गरिन्छ । जहाँ ष्mउचयखभम कबलष्तबतष्यल भएको छ १०.७ प्रतिशत जति कभधभचक अयललभअतष्यल प्रणाली जोडिएको छ तर तिनीहरू प्रशोधन केन्द्रमा ( ाबभअब िकगिमनभ तचभबतmभलत उबिलत ) नपुगेको पनि हुन सक्छ । अहिले हाम्रो तथ्याङ्क हेर्ने हो भने, उयउगबितष्यल को २.१ एभचअभलतबनभ मात्रै प्रशोधन भएको छ । त्यसैले गर्दा अभैm प्रशोधन केन्द्रहरू बनाउन बाँकी छ । तर प्रशोधन केन्द्र बनाउन पनि ठुलो अयकत लाग्ने भएकाले कजयचत विकल्प कगिमनभ हरु मात्रै प्रशोधन गर्न सकियो भने पनि धेरै राम्रो हुन्छ । घरहरूमा सेप्टिक टयांकी छिटो छिटो भरिएर सफा गरिराख्नुपर्ने हुन्छ । त्यो कहाँ गएर सफा गर्ने, त्यस्ता प्रशोधन केन्द्रहरू नभएकाले गाह्रो भएको छ । यस कारण हामीले अहिले केही भए पनि ँबभअब िकगिमनभ तचभबतmभलत उबिलत बनाइ रहेका छौं ।”
अहिले नेपालका धेरै स्थानहरू खुला दिशामुक्त घोषण भैसकेका छन् । यस अभियानलाई दिगो रूप दिँदै सरसफाइका अन्य सुविधाहरूको निर्माण तथा प्रभावकारी सञ्चालन गरी सफा र स्वच्छता कायम गर्न सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको साझेदारीमा यसको निरन्तरताका लागि प्रभावकारी क्रियाकलापहरूको कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ । मानव मलमूत्रको सुरक्षित बिर्सजनका लागि धेरै अभियानहरू सञ्चालन भएता पनि उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापन हुन सकिरहेको छैन । यसका लागि व्यक्ति, परिवार, स्थानीय तह र समग्रमा सबैको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैले आउनुहोस् मानव मलमूत्रको उचित तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापनका लागि अगाडी बढौँ । सरसफाइका सुविधाहरूको निर्माणसँगै प्रभावकारी सञ्चालन गरी सफा र स्वच्छता कायम गर्न हातेमालो गरौँ ।

२०८०/८१ को बजेटमा जलवायु परिवर्तन र विपद् व्यवस्थापन

0

क्रियटिभ खबर, १६ ज्येष्ठ २०८०, काठमाण्डौं। आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्यमा जलवायु परिवर्तन र विपद् व्यवस्थापनका कुराहरू पनि समेटिएका छन् । अर्थमन्त्री डा. प्रकाश शरण महतले प्रस्तुत गर्नु भएको बजेटमा जलवायु परिवर्तन र विपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी निम्न कुराहरू रहेका छन् ।

जलवायु परिवर्तन र विपद् व्यवस्थापन
३७९. हरित अर्थतन्त्र दिगो विकासको मन्त्र भन्ने मान्यता अनुसार आयोजना कार्यान्वयन हरेक चरणमा वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तन, अनुकलन तथा न्यूनीकरणका क्रियाकलापलाई मूल प्रवाहीकरण गरिनेछ ।
विपद् व्यवस्थापनका कार्यक्रमलाई एकीकृत गरी जोखिम न्यूनीकरण तथा रोकथामका उपाय अवलम्बन गरिनेछ ।
३८०. सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहको समन्वय र सहकार्यमा जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण र अनुकलनसम्बन्धी राष्ट्रिय लक्ष्यहरू हासिल गरिनेछ । विभिन्न ४३ स्थानीय तहमा नेपाल जलवायु नमुना कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
३०१. जल तथा मौसम पूर्वानुमान तथा पूर्व सूचना प्रणालीलाई थप विश्वसनीय र भरपर्दो बनाइनेछ । सुर्खेत, पाल्पा र उदयपुरका तीन मौसमी राडार केन्द्रलाई पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याइनेछ ।
३०२. जलवायु परिवर्तनको असरहरूको वैज्ञानिक अध्ययन–अनुसन्धान गर्ने एवं हिम प्रणालीको निरन्तर अनुगमन गर्न  सञ्चालनमा रहेका ९ वटा हिम केन्द्रहरूलाई पूर्ण स्वचालित र तत्कालको तथ्याङ्क प्राप्त हुने गरी स्तरोन्नति गरिनेछ ।
३०३. विपद्को समयमा तत्काल उद्धार गर्न नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरी बलको क्षमता विकास गरिनेछ । विपद् पूर्व तयारी, खोज, उद्धार, राहत र पुनर्स्थापनामा स्थानीय समुदायको सहभागिता अभिवृद्धि गर्न स्थानीय स्तरमा स्वयंसेवक ब्युरो गठन गरी परिचालन गरिनेछ । विपद् प्रतिकार्यमा संलग्न निकायलाई अन्तर्राष्ट्रिय खोज तथा उद्धार सहयोगी समूहको मान्यता प्राप्त गर्न सहजीकरण गरिनेछ ।
३०४. विपद् जोखिम न्यूनीकरण गर्न बहु प्रकोपीय पूर्व चेतावनी राष्ट्रिय प्रणाली स्थापना तथा बहुप्रकोपीय जोखिम आकलन गर्ने प्रणाली स्थापना गरिनेछ । सूचना प्रविधिको उपयोग गरी विपद् जोखिम न्यूनीकरण गर्न पूर्व सूचना प्रणाली सञ्चालन गरिनेछ ।
३०५. बाढी पहिरोजस्ता प्राकृतिक प्रकोपबाट जोखिममा रहेका बस्तीको पहिचान गरी विस्थापित भएका परिवारहरूलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरिनेछ ।

घर संरचना भित्रका भूकम्पीय जोखिम कम गर्ने उपायहरू

0

क्रियटिभ खबर, ०३ वैशाख २०८०, काठमाडौँ । विपद् बाट हुन सक्ने क्षति कम गर्न संरचना भित्रका वस्तुहरूको सुरक्षा गरी जोखिम कम गर्ने तरिकालाई गैर संरचनात्मक जोखिम अल्पीकरण भनिन्छ । जस्तै घरभित्रका सजावटका सामानहरू, सेवा सुविधाका वस्तुहरू तथा दैनिक सञ्चालनमा प्रयोग हुने कुराहरू सबै गैर संरचनात्मक वस्तुहरू हुन् । यी अल्पीकरणका उपायहरू सरल र कम खर्चिला हुन्छन् । कतिपय अल्पीकरणका लागि त खर्चै पनि लाग्दैन । अल्पीकरणको मुख्य उद्देश्य भूकम्प लगायतका प्रकोपको समयमा गैर संरचनात्मक वस्तुहरूलाई खस्न सक्ने, ढल्न वा पल्टन सक्ने, सर्न सक्ने, फुट्न वा चर्कन सक्ने, आवागमनमा बाधा पार्न सक्ने आदि अवस्था वा असरलाई रोक्नु हो ।
खस्न सक्ने वस्तुहरू: अग्लो स्थानमा रहेका र राम्रोसँग नबाँधिएका वस्तुहरू भूकम्पको समयमा खसेर क्षति हुन सक्छ । जस्तै: पङ्खा, अग्ला दराज माथि राखिएका सामग्रीहरू, भित्तामा झुन्डाइएका तस्बिरहरू, अग्लो ठाउँमा राखिएका गमलाहरू, बिजुली बत्तीहरू, खुला ¥याकमा राखिएका सामानहरू, फल्स सिलिङ, चिम्नी आदि । यस कारण यस्ता सामग्रीहरू राख्दा गरौँ सामग्रीहरू ¥याकको तल्लो खण्ड वा तख्तामा र हल्का सामग्रीहरू माथिल्लो खण्डमा राख्नुपर्छ । यसरी सामानहरूलाई ठाउँ साटी राखी दिनाले मात्र पनि भूकम्पको समयमा जनधनको क्षति हुनबाट जोगाउन सकिन्छ । ढोका नभएका खुला ¥याक वा
दराजहरूमा रहेका सामानहरू भूकम्पका बेला खस्न सक्दछन् । त्यसैले यस्ता खुला दराजहरूमा या ढोका राख्नुपर्छ या त सामान नखस्ने गरी काठ वा डोरीको बार लगाएर टेको दिनु वा आड लगाउनुपर्छ । हामीले फोटो, प्रमाणपत्र, विभिन्न किसिमका तस्बिरका फ्रेमहरू हाम्रो सुत्ने, बस्ने वा बैठक कोठाको भित्तामा सामान्य किलामा सिधा हिसाबले झुन्ड्याएका हुन्छाँै । फोटो झुन्ड्याउन सामान्य किलाको सट्टा अङ्कुसे वा हुकको प्रयोग गर्नुपर्छ । हुक वा आंकुसले झुन्ड्याइएको वस्तुलाई खस्न दिँदैन साथै टाउको माथि पर्ने गरी ठुला तस्बिर, पङ्खा, खेलौना वा अन्य वस्तु राख्नु हुँदैन ।

पल्टन वा सर्न सक्ने वस्तुहरू
कुनै पनि वस्तु जसको उचाइ चौडाइको तीन गुणा भन्दा बढी छ भने त्यस्ता वस्तुहरू भूकम्पको समयमा सजिलै ढल्न सक्छन् । जस्तै ः घरमाथि राखिने पानीको ट्याङ्की, अग्ला दराज, फ्रिज, ग्याँस, हिटर, सजावटका सामानहरू, ¥याक, भित्री गारो, बरन्डाको गारो, ग्याँसका सिलिन्डरहरू आदि । यस कारण यस्ता खुला ¥याक, दराज, फ्रिज लगायतका अग्ला र ग¥हौं सामग्रीलाई नपल्टने गरी सुरक्षित गर्न घरको गारो जस्ता संरचनासँग बाँध्नुपर्छ । विभिन्न विधि प्रयोग गरी दराजहरू बलियोसँग बाँध्न सकिन्छ । घरको भित्तामा दराजलाई दायाँ बायाँ हुक बनाइ बलियोसँग अड्याउन सकिन्छ । दराजको खुट्टामा नटबोल्ट कसेर बलियोसँग बाँध्न पनि सकिन्छ । दराज र घरको सिलिङको उचाइ बराबरको काठको टुक्रा वा दुवैपट्टि आँख्ला भएको बलियो बाँसको टुक्राले सिलिङ र दराजलाई थिचेर राखेमा पनि दराज लड्दैन । ग्याँसका सिलिन्डरहरू नसर्ने र नहल्लिने गरी नाइलनको फित्ता वा फलामको सिक्रीले राम्रोसँग भित्तामा बाँध्नुपर्छ ।

के फरक छ त मौसम र जलवायु परिवर्तनमा ?

0
Vector illustration concept ecological clean planet against pollution environmental

क्रियटिभ खबर, ०८ फाल्गुन २०७९, काठमाडौँ । मौसमः कुनै सानो भू–भागले वा स्थानको वायुमण्डलमा छिन–छिन वा दैनिक रूपमा रहेको वातावरणीय अवस्थालाई नै मौसम भनिन्छ । मौसमको सूचकको रूपमा दैनिक तापक्रम, सूर्योदय, वायु (हावा) को गति, वर्षालाई लिने गरिन्छ । सानो भूगोल वा मौसममा छिन–छिन वा दैनिक रूपमा हुने परिवर्तनलाई मौसम परिवर्तन भनिन्छ ।
जलवायुः  केही वर्षको तापक्रम, वर्षा, हावाको गति आदि जस्ता मौसमी तथ्याङ्क विवरणहरूको आधारमा निकालिएको औसत तथा भिन्नताको परिमाण नै जलवायु हो । जलवायुलाई सामान्यतया मौसमको औसतका रूपमा लिने गरिन्छ । मुख्य रूपमा ३० वर्षको समयलाई आधार मान्ने गरिन्छ । जलवायुमा आएको परिवर्तनले निम्त्याउने सङ्कट जलवायु जन्य सङ्कट हो ।
जलवायु भनेको कुनै निश्चित स्थान र समयको विशेष अवस्था हो । तापक्रम, ओसिलोपना, छ्याङ्ग÷धुम्म अवस्था, घाम, वायुको गति र वर्षा आदिको हिसाबले जलवायु नापिन्छ । “क्या राम्रो मौसम”, “आज कस्तो गर्मी”, अथवा “राती पानी पर्ने हो कि ?” जस्ता कुरा भनिने गरिन्छ । मौसम भनेको आजको भोलि वा अहिलेको भरे पनि फेरिन सक्छ । मौसमी परिवर्तनलाई सजिलै देखिन्छ र अनुभव गर्न सकिन्छ । तर जलवायु बारे हामी उति ध्यान दिँदैनौँ, खडेरी लम्बियो, बाढी उर्लेर आयो, भारी वृष्टि भयो, आँधीबेहरी आयो, अति नै गर्मी अथवा जाडो बढ्यो र त्यस्तै केही भयो भने मात्र हाम्रो गम्भीर ध्यान जान्छ । जलवायुमा आएको परिवर्तन अडिरहन धेरै समय लाग्ने भएकोले त्यस्तो भएको हो । तसर्थ कुनै विशेष क्षेत्रको लागि जलवायु भनेको केही अवधिको साधरणतया ३० वर्षसम्मको मौसमको सरदर हो ।